พระวินัยปิฎก ประมวลพุทธพจน์หมวดพระวินัย เล่ม ๑-๘

พระวินัยปิฎก

ประมวลพุทธพจน์หมวดพระวินัย
คือ พุทธบัญญัติเกี่ยวกับความประพฤติ
ความเป็นอยู่ ขนบธรรมเนียม
และการดำเนินกิจการต่างๆ
ของภิกษุสงฆ์ และภิกษุณีสงฆ์
แบ่งเป็น ๕ คัมภีร์ ๘ เล่ม (เรียกย่อหรือหัวใจว่า อา ปา ม จุ ป)

เล่ม ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑
ว่าด้วยสิกขาบทในปาติโมกข์ ฝ่ายภิกษุสงฆ์
(กฎหรือข้อบังคับที่เป็นหลักใหญ่สำหรับพระภิกษุ)
๑๙ ข้อแรก ซึ่งอยู่ในระดับอาบัติหนัก
หรือความผิดสถานหนัก คือ
ปาราชิก ๔
สังฆาทิเสส ๑๓
และอนิยต ๒

เล่ม ๒ มหาวิภังค์ ภาค ๒
ว่าด้วยสิกขาบทในปาติโมกข์
ฝ่ายภิกษุสงฆ์ข้อที่เหลือ
ซึ่งอยู่ในระดับอาบัติเบา
หรือความผิดสถานเบา คือ ตั้งแต่
นิสสัคคิยะปาจิตตีย์ ๓๐
จนครบสิกขาบท ๒๒๗
หรือที่มักเรียกกันว่า ศีล ๒๒๗

เล่ม ๓ ภิกขุนีวิภังค์
ว่าด้วยสิกขาบท ๓๑๑ ของภิกษุณี

เล่ม ๔ มหาวรรค ภาค ๑
ว่าด้วยสิกขาบทนอกปาติโมกข์
(ระเบียบข้อบังคับทั่วไปเกี่ยวกับความเป็นอยู่
และการดำเนินกิจการของภิกษุสงฆ์)
ตอนต้น มี ๔ ขันธกะ (หมวด) คือ
๑. เรื่องกำเนิดภิกษุสงฆ์ และการอุปสมบท
๒. อุโบสถ
๓. จำพรรษา
๔. และปวารณา

เล่ม ๕ มหาวรรค ภาค ๒
ว่าด้วยสิกขาบทนอกปาติโมกข์ ตอนต้น (ต่อจากเล่ม ๔)
มี ๖ ขันธกะ (หมวด) คือ
๑. เรื่องเครื่องหนัง
๒. เภสัช
๓. กฐิน
๔. จีวร
๕. นิคหกรรม (การข่ม เป็นวิธีการลงโทษภิกษุ
ตามพระธรรมวินัยเพื่อให้เข็ดหลาบ)
๖. และการทะเลาะวิวาท และสามัคคี

เล่ม ๖ จุลลวรรค ภาค ๑
ว่าด้วยสิกขาบทนอกปาติโมกข์ ตอนปลาย
มี ๔ ขันธกะ (หมวด) คือ
๑. เรื่องนิคหกรรม
๒. วุฏฐานวิธี
(ระเบียบปฏิบัติสำหรับพระภิกษุที่ต้องอาบัติสังฆาทิเสสข้อใดข้อหนึ่ง
หรือทั้ง ๑๓ ข้อ แล้วปกปิดไว้
ทั้งที่เกิดโดยความตั้งใจหรือไม่ตั้งใจ
และอาจรู้ตัว หรือไม่รู้ตัวก็ตาม
จึงต้องประพฤติวุฏฐานวิธี
เพื่อเป็นการลงโทษตัวเองให้ครบเท่ากับจำนวนที่ปกปิดอาบัติไว้
๓. และการระงับอธิกรณ์
(ระงับด้วยสัมมุขาวินัย และ เยภุยยสิกา
เพราะช่วงแรกดำเนินการระงับด้วยสัมมุขาวินัย แต่ไม่สำเร็จ
ต่อมาจึงใช้วิธีเยภุยยสิกา คือ
การระงับโดยเสียงข้างมากเข้าช่วยจึงสำเร็จ
ผู้ทำการรื้อฟื้น และติเตียนอธิกรณ์ที่ระงับแล้ว
ต้องอาบัติปาจิตตีย์เช่นเดียวกัน)

เล่ม ๗ จุลลวรรค ภาค ๒
ว่าด้วยสิกขาบทนอกปาติโมกข์ตอนปลาย (ต่อจากเล่ม ๖)
มี ๘ ขันธกะ (หมวด) คือ
๑. เรื่องข้อบัญญัติปลีกย่อย
๒. เรื่องเสนาสนะ
๓. สังฆเภท
๔. วัตรต่างๆ
๕. การงดสวดปาติโมกข์
๖. เรื่องภิกษุณี
๗. เรื่องสังคายนา ครั้งที่ ๑
๘. และเรื่องสังคายนา ครั้งที่ ๒

เล่ม ๘ ปริวาร
คู่มือถามตอบ ซ้อมความรู้พระวินัย

ที่ย่อเป็น อา กับ ปา นั้นเนื่องมาจากวิธีจัดแบ่งอีกแบบหนึ่ง คือ
เรียกเล่ม ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๑ ว่า อาทิกัมมิกะ
(ว่าด้วยสิกขาบทที่เกี่ยวกับอาบัติหนักของภิกษุ)
และเรียกเล่ม ๒ มหาวิภังค์ ภาค ๒
กับ เล่ม ๓ ภิกขุนีวิภังค์ ว่า ปาจิตตีย์
(ว่าด้วยสิกขาบทเกี่ยวกับอาบัติเบาของภิกษุ เป็นต้น
ไปจนจบสิกขาบทในปาติโมกข์ของภิกษุณี)
อนึ่ง วินัยปิฎกทั้ง ๘ เล่ม หรือ ๕ คัมภีร์นี้
บางทีเรียกรวมกันให้สั้นกว่านี้อีกเป็น ๓ คัมภีร์ คือ
วิภังค์ หรือ สุตตวิภังค์
(= มหาวิภังค์ และ ภิกขุนีวิภังค์ ได้แก่ เล่ม ๑-๓)
ขันธกะ (= มหาวรรค และจุลลวรรค ได้แก่ เล่ม ๔-๗)
และปริวาร (เล่ม ๘)

*********

กลับไปหน้าแรก Dhamma Purifilm
ขออนุโมทนาบุญกับทุกท่านที่มีส่วนร่วมในการจัดทำครับ