๙. จิตตานุปัสสนา (ตรัสกับภิกษุทั้งหลาย)

พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับหลวง) เล่มที่ ๑๐
สุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย มหาวรรค
หน้าที่ ๒๒๒ ข้อที่ ๒๘๙

๙. จิตตานุปัสสนา

[๒๘๙] ดูกรภิกษุทั้งหลาย
ภิกษุพิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่อย่างไรเล่า
ภิกษุในธรรมวินัยนี้
จิตมีราคะ ก็รู้ว่า จิตมีราคะ
หรือจิตปราศจากราคะ ก็รู้ว่า จิตปราศจากราคะ
จิตมีโทสะ ก็รู้ว่า จิตมีโทสะ
หรือจิตปราศจากโทสะ ก็รู้ว่า จิตปราศจากโทสะ
จิตมีโมหะ ก็รู้ว่า จิตมีโมหะ
หรือจิตปราศจากโมหะ ก็รู้ว่า จิตปราศจากโมหะ
จิตหดหู่ ก็รู้ว่า จิตหดหู่
จิตฟุ้งซ่าน ก็รู้ว่า จิตฟุ้งซ่าน
จิตเป็นมหรคต ก็รู้ว่า จิตเป็นมหรคต
หรือจิตไม่เป็นมหรคต ก็รู้ว่า จิตไม่เป็นมหรคต (ความเป็นใหญ่)
จิตมีจิตอื่นยิ่งกว่า ก็รู้ว่า จิตมีจิตอื่นยิ่งกว่า
หรือจิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่า ก็รู้ว่า จิตไม่มีจิตอื่นยิ่งกว่า
จิตเป็นสมาธิ ก็รู้ว่า จิตเป็นสมาธิ
หรือจิตไม่เป็นสมาธิ ก็รู้ว่า จิตไม่เป็นสมาธิ
จิตหลุดพ้น ก็รู้ว่า จิตหลุดพ้น
หรือจิตไม่หลุดพ้น ก็รู้ว่าจิตไม่หลุดพ้น
ดังพรรณนามาฉะนี้

ภิกษุย่อมพิจารณาเห็นจิตในจิต ภายในบ้าง
พิจารณาเห็นจิตในจิต ภายนอกบ้าง
พิจารณาเห็นจิตในจิต ทั้งภายในทั้งภายนอกบ้าง
พิจารณาเห็นธรรม คือ ความเกิดขึ้นในจิตบ้าง
พิจารณาเห็นธรรม คือ ความเสื่อมในจิตบ้าง
พิจารณาเห็นธรรม คือ ทั้งความเกิดขึ้น
ทั้งความเสื่อมในจิตบ้าง ย่อมอยู่

อีกอย่างหนึ่ง สติของเธอที่ตั้งมั่นอยู่ว่า จิตมีอยู่
ก็เพียงสักว่าความรู้
เพียงสักว่าอาศัยระลึกเท่านั้น
เธอเป็นผู้อันตัณหา และทิฐิไม่อาศัยอยู่แล้ว
และไม่ถือมั่นอะไรๆ ในโลก

ดูกรภิกษุทั้งหลาย อย่างนี้แล
ภิกษุชื่อว่าพิจารณาเห็นจิตในจิตอยู่ ฯ

จบจิตตานุปัสสนา
------------------------

พระไตรปิฎก ไทย (ฉบับหลวง) เล่มที่ ๑๐
สุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย มหาวรรค
หน้าที่ ๒๒๒ ข้อที่ ๒๘๙

*********

(มหาสติปัฏฐานสูตร) รวมพระสูตรที่มีในวรรคนี้ คือ
มหาสติปัฏฐานสูตร (พระสูตรเต็มยาว)
๑. มหาสติปัฏฐานสูตร
๒. อานาปานบรรพ
๓. อิริยาปถบรรพ
๔. สัมปชัญญบรรพ
๕. ปฏิกูลมนสิการบรรพ
๖. ธาตุมนสิการบรรพ
๗. นวสีวถิกาบรรพ
๘. เวทนานุปัสสนา
๙. จิตตานุปัสสนา
๑๐. นีวรณบรรพ
๑๑. ขันธบรรพ
๑๒. อายตบรรพ
๑๓. โพชฌงคบรรพ
๑๔. ทุกขอริยสัจ
๑๕. ทุกขสมุทัยอริยสัจ
๑๖. ทุกขนิโรธอริยสัจ
๑๗. ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาอริยสัจ
๑๘. เจริญสติปัฏฐานทั้ง ๔

*********

กลับไปหน้าแรก Dhamma Purifilm
ขออนุโมทนาบุญกับทุกท่านที่มีส่วนร่วมในการจัดทำครับ